1. Ushbu qoʻllanma haqida

Ushbu qoʻllanma GravesZIP 1.0 versiyasini tavsiflaydi: u qaysi formatlar bilan ishlashi, shifrlashi qanday ishlashi, nimani himoya qilishi va nimani himoya qilmasligi hamda interfeysning har bir qismidan qanday foydalanish. Bu yerda ishlamaydigan birorta imkoniyat tavsiflanmagan; rejalashtirilgan, lekin hali yoʻq narsalar Interfeys boʻlimining oxirida aynan shunday deb sanab oʻtilgan.

2. GravesZIP nima

Arxiv menejeri: u fayllarni arxivlarga joylaydi, ularni qayta chiqaradi va joylagan narsasini shifrlay oladi.

Siqish va shifrlash bu yerda qaytadan yozilmagan, balki uzoq yillardan beri mavjud ochiq manbali SharpZipLib kutubxonasi tomonidan bajariladi. GravesZIP yaratadigan arxivlar — oddiy ZIP fayllar: shifrlanmagan arxiv hamma joyda, jumladan Windows va macOS’ga oʻrnatilgan arxiv vositalarida ham ochiladi. Shifrlangan arxiv ZIP’ning AES-256 shifrlashini tushunadigan istalgan dasturda — 7-Zip, WinZip va boshqalarda ochiladi. Baʼzi oʻrnatilgan ZIP vositalari, jumladan Windows’ning oʻz vositasining eski versiyalari AES’ni tushunmaydi va qaysi dasturda yaratilganidan qatʼi nazar shifrlangan arxivni ocha olmaydi; GravesZIP’dan yoki oʻsha dasturlardan biridan foydalaning.

U hech qanday tarmoq ulanishini oʻrnatmaydi. Maxfiylik bayonotiga qarang.

3. Formatlar

Bu reliz ZIP bilan ishlaydi.

Roʻyxat shu bilan tugaydi va u ataylab qisqa. GravesMail’ning parol bilan himoyalangan xatlari aynan ZIP koʻrinishida keladi, uni boshqa har qanday arxivator oʻqiy oladi va bitta formatni puxta bajarish bir nechtasini chala bajarishdan qimmatliroq. Boshqa formatlar qoʻshiladi; ungacha bu qoʻllanma ularni vaʼda qilmaydi.

7z, RAR, tar va qolganlari hozircha qoʻllab-quvvatlanmaydi. GravesZIP 7-Zip’ni oʻz ichiga olmaydi va uning oʻrnatilgan boʻlishini talab qilmaydi.

4. Parol bilan himoyalangan xatni ochish

GravesMail’dan kelgan parol bilan himoyalangan xat protected-message.zip nomli biriktirma koʻrinishida keladi. Uni GravesZIP bilan oching va joʻnatuvchi sizga alohida — telefon yoki SMS orqali, hech qachon xatning oʻzida emas — bergan parolni kiriting.

Ichida quyidagilarni topasiz:

Biriktirmalar ataylab qayta nomlangan. ZIP har bir fayl ichidagini shifrlaydi, lekin nomlar roʻyxatini arxiv qoʻlida boʻlgan har kim oʻqiy oladigan holda qoldiradi, shuning uchun «ishdan-boshatiladiganlar.xlsx» nomli fayl hali hech kim parolni kiritmasidanoq oʻzini oshkor qilib qoʻygan boʻlardi. Haqiqiy nomlar message.html ichida.

Bunday xatni ochishga oid hech narsa tarmoqqa chiqmaydi va parolni GravesZIP ham, GravesWare ham hech qachon koʻrmaydi.

5. Shifrlash

ZIP’ga qoʻyilgan parol uni AES-256 bilan shifrlaydi.

ZIP ikkita shifrni qoʻllab-quvvatlaydi va ulardan biri buzilgan. Dastlabkisi — ZipCrypto — oddiy kompyuterda maʼlum ochiq matnga asoslangan hujum bilan bir necha soniyada buziladi, ZIP’ga parol qoʻyganingizda esa aksariyat vositalar, jumladan 7-Zip ham sukut boʻyicha aynan uni qoʻllaydi. GravesZIP uni hech qachon ishlatmaydi. Buning uchun sozlama yoʻq, chunki u toʻgʻri javob boʻladigan birorta ham vaziyat yoʻq.

Shifrlash nimani qamramaydi

ZIP oʻz fayllar roʻyxatini shifrlay olmaydi. Ichidagi hamma narsaning nomlari, hajmlari va vaqt belgilari arxiv qoʻlida boʻlgan har kimga oʻqisa boʻladigan holda qoladi, tarkibi esa yoʻq. Bu GravesZIP’ning emas, formatning cheklovi va hech bir ZIP vositasi bundan yaxshiroq qila olmaydi.

Agar nomlarning oʻzi maxfiy boʻlsa, arxivlashdan oldin fayllarni qayta nomlang — GravesMail haqiqiy nom oʻrniga attachment-01 deb yozganda aynan shunday qiladi.

Arxiv faylining ham oʻz nomi, hajmi va oʻzgartirilgan sanasi bor va ularning hech biri shifrlanmaydi. «ishdan-boshash-arizasi.zip» nomli arxiv allaqachon ortiqcha gapirib qoʻygan.

GravesZIP oʻzini boshqacha koʻrsatmaydi. Fayllar roʻyxati yashirilgan shifrlangan ZIP yaratishni soʻrasangiz, u sezdirmasdan oʻqisa boʻladigan arxiv yozish oʻrniga rad etadi.

6. Parollar

Parol tanlash

Butun xavfsizlik parolning oʻzida. AES-256 zaif nuqta emas va hech qachon boʻlmaydi; zaif nuqta — topish oson boʻlgan parol.

Uzunlik murakkablikdan ustun. Bir-biriga bogʻliq boʻlmagan bir nechta soʻz almashtirilgan belgilardan iborat qisqa qatordan kuchliroq va eslab qolish osonroq. «correct horse battery staple» taxmin qilishga «P@ssw0rd!»dan ancha yaxshi bardosh beradi.

Boshqa joyda ishlatadigan parolingizni qayta ishlatmang. Arxiv parol olingan akkauntdan uzoqroq yashashi va siz moʻljallamagan joyga borib qolishi mumkin.

GravesZIP uni qayerda saqlaydi

Xotirada, amal davom etayotgan vaqt mobaynida — boshqa hech qayerda emas. U hech qachon diskka yozilmaydi. «Bu parolni eslab qolish» varianti ataylab yoʻq.

Bu himoyaning chegaralari haqida Maxfiylik bayonotiga qarang.

7. Shifrlash imzo emas

Parol arxivni yaratgan kishi uni bilganini isbotlaydi. U oʻsha kishi kim boʻlganini isbotlamaydi va siz olgan arxiv aynan ular yuborgan arxiv ekanini ham isbotlamaydi — parolni biladigan har kim shu parol bilan xuddi shunday ochiladigan boshqa arxiv yaratishi mumkin.

Shifrlash tarkibni oʻqilishdan saqlaydi. Biror narsani kim yaratganini aniqlash — alohida muammo va bu dastur uni hal qilmaydi.

8. Xavfsiz chiqarish

Boshqa birovdan kelgan arxiv — ishonchsiz kiruvchi maʼlumot.

GravesZIP siz tanlagan jilddan tashqariga birorta ham fayl yozmaydi. Shunday arxivlar borki, ularda «../../.ssh/authorized_keys» kabi yoʻllar saqlanadi va ehtiyotsiz chiqaruvchi dastur yoʻl koʻrsatgan joyga yozib yuboradi. GravesZIP bunday arxivlarni qatʼiyan rad etadi va elementni shunchaki oʻtkazib yubormasdan, chiqarishni toʻxtatadi, shuning uchun zararli arxiv qisman ham tushib qola olmaydi.

GravesZIP chiqarayotgan narsalarini zararli dasturlarga tekshirmaydi. Bu antivirus dasturingizning ishi.

9. Arxivni tekshirish

Fayl > Arxivni tekshirish har bir elementni ochadi va diskka hech narsa yozmasdan uni oʻzi bilan birga saqlangan nazorat yigʻindisi bilan solishtiradi. U arxiv butunligini, shifrlangan arxivda esa parol toʻgʻriligini tasdiqlaydi. Parol kerak boʻlsa, uni soʻraydi, kiritilgani notoʻgʻri boʻlsa, yana soʻraydi.

Javob oddiy soʻzlar bilan keladi: yo har bir element tekshirildi va arxiv butun, yo kamida bitta element oʻz nazorat yigʻindisiga mos kelmaydi va arxiv shikastlangan. Shikastlangan arxivdan «Tanlanganlarni chiqarish» yordamida baʼzi fayllarni baribir olish mumkin; imkoni boʻlsa, uning yangi nusxasini oling.

U arxiv qayerdan kelganini yoki uni kim yaratganini tasdiqlamaydi.

10. Interfeys

Oyna

Arxiv ochilmagan boʻlsa, oynada «Ochish» va «Yangi arxiv» tugmalari turadi. Arxiv ochiq boʻlsa, uning ichidagilar sanab koʻrsatiladi: har bir elementning nomi va jildi, hajmi va oxirgi marta qachon oʻzgartirilgani — alifbo tartibida. Qator yonidagi qulf belgisi shu elementning tarkibi shifrlanganini bildiradi.

Arxiv bilan bogʻliq har bir amal «Fayl» menyusida bor, xuddi shu amallar sichqonchaning oʻng tugmasi menyusida ham bor: oynaning istalgan joyida sichqonchaning oʻng tugmasini bosing yoki Shift+F10 yoxud Menu tugmasini bosing. Ochiq arxiv yoki tanlov talab qiladigan amallar ular paydo boʻlmaguncha xiralashtirilgan boʻladi.

Arxivni ochish

Fayl > Ochish, yoki arxiv yoʻlini buyruq satrida bering — GravesZIP .zip fayllar uchun dastur qilib belgilanganda yoki arxiv uning belgisi ustiga tashlanganda aynan shunday boʻladi. Microsoft Store versiyasi oʻzini Windows’ning «Quyidagi bilan ochish» roʻyxatida .zip fayllar uchun taklif qiladi.

Roʻyxat darhol paydo boʻladi, hatto shifrlangan arxiv uchun ham. Bu xavfsizlikdagi teshik emas: ZIP indeksi shifrlanmaydi, shuning uchun nomlar, hajmlar va sanalarni fayl qoʻlida boʻlgan har kim oʻqiy oladi.

Chiqarish

Fayl > Hammasini chiqarish hamma narsani chiqaradi. Fayl > Tanlanganlarni chiqarish faqat siz tanlagan qatorlarni chiqaradi — bittasini bosing, bir nechtasi uchun Ctrl yoki Shift tugmasini bosib turib bosing. Jild qatorini tanlasangiz, shu jild ichidagi hamma narsa u bilan birga olinadi.

Ikkala holatda ham fayllarni qayerga qoʻyishni tanlang. Shifrlangan arxiv parolini aynan shu yerda soʻraydi, chunki parol haqiqatan kerak boʻladigan birinchi nuqta shu. Parol notoʻgʻri boʻlsa, GravesZIP butun amalni bekor qilmasdan, buni aytadi va yana soʻraydi.

Har bir elementning boradigan joyi tekshirilmaguncha hech narsa yozilmaydi. Tarkibida siz tanlagan jilddan tashqarini koʻrsatadigan yoʻl boʻlgan arxiv toʻliq rad etiladi, shuning uchun u tarkibining yarmini qoldirib keta olmaydi.

Tekshirish

Fayl > Arxivni tekshirish. Yuqoridagi Arxivni tekshirish boʻlimiga qarang.

Arxiv yaratish

Fayl > Yangi arxiv. Kerakli fayl va jildlarni qoʻshing; har biri oʻz nomi bilan, ostida qaysi jilddan olingani koʻrsatilgan holda sanab oʻtiladi. Qanchalik kuchli siqishni tanlang va xohlasangiz, parol oʻrnating. Jild butunligicha, ostidagi hamma narsa bilan qoʻshiladi va arxiv ichida oʻz nomini saqlab qoladi.

Siqish toʻqqiz bosqichli shkala emas, uchta sozlamani taklif qiladi:

Oddiy arxiv uchun parol maydonini boʻsh qoldiring. Parol kiritsangiz, uni tasdiqlash uchun ikkinchi maydon paydo boʻladi, chunki parolni tiklab boʻlmaydi: xato terilgan parol arxivni yozilgan lahzasidanoq oʻqib boʻlmaydigan qiladi va keyin buni sizga hech narsa ayta olmaydi. U bilan birga fayl nomlari oʻqisa boʻladigan holda qolishi haqidagi eslatma ham chiqadi.

Arxiv yozilishi bilanoq ochiladi, shuning uchun unga nima kirganiga quruq ishonib qoʻymasdan, oʻz koʻzingiz bilan koʻrishingiz mumkin.

Yopish

Fayl > Arxivni yopish. Parol dastur yopilguncha saqlanib turmasdan, aynan shu lahzada xotiradan oʻchiriladi.

Klaviatura yorliqlari

Windows va Linux’da ular Ctrl bilan ishlaydi; Mac’da — Command bilan.

Menyularning oʻzi Alt va tagiga chizilgan harf bilan ochiladi: «Fayl» uchun Alt+F, «Yordam» uchun Alt+Y.

Bu yerda hali nima yoʻq

Arxiv ichidagi faylni chiqarmasdan ochish, mavjud arxivga fayl qoʻshish va ZIP’dan boshqa formatlar.

11. Tillar

GravesZIP 55 ta tilda chiqariladi. Tilni Yordam > Til orqali tanlang; roʻyxatda har bir til oʻz yozuvida nomlangan, joriy til esa belgilab qoʻyilgan.

Ingliz (jumladan Buyuk Britaniya va Avstraliya imlosi), ispan (Ispaniya va Lotin Amerikasi), fransuz, nemis (jumladan Shveytsariya varianti), portugal (Yevropa va Braziliya), italyan, polyak, turk, vyetnam, indonez, filippin, niderland, shved, fin, rumin, xorvat, bosniya, serb (lotin va kirill), malay, suahili, yoruba, igbo, oʻzbek, yunon, rus, ukrain, soddalashtirilgan xitoy, anʼanaviy xitoy (Gonkong), yapon, koreys, tay, hind, bengal, tamil, panjob, marathi, nepal, gujarot, oriya, telugu, kannada, malayalam, amhar, arab (jumladan Misr varianti), fors, urdu, sindhi va uygʻur tillari.

Tanlov GravesZIP qayta ishga tushganda kuchga kiradi. Bu aylanib oʻtilayotgan cheklov emas: oyna tilni yaratilayotgan paytda oʻqiydi va uning chapdan oʻngga yoki oʻngdan chapga yoʻnalishi ham oʻsha paytda qatʼiy belgilanadi. Shu sababli ekranda turgan oynaning tilini oʻzgartirish uni chala tarjima qilingan va teskari yoʻnalgan holda qoldirar edi.

Siz til tanlamaguningizcha GravesZIP operatsion tizimingiz tiliga amal qiladi.

Arab, fors, urdu, sindhi va uygʻur tillarida interfeys oʻngdan chapga joylashadi. Arxiv tarkibi koʻzguda aks ettirilmaydi: “docs/report.txt” kabi yoʻl har qanday tilda oʻz yoʻnalishini saqlaydi, chunki ajratuvchi belgi chap tomondagi narsa oʻng tomondagini oʻz ichiga olishini bildiradi. Har qanday yozuvdagi fayl va jild nomlari roʻyxatda baribir toʻgʻri koʻrsatiladi.

12. Maxsus imkoniyatlar

GravesZIP koʻrmasdan ham foydalanish mumkin boʻladigan qilib yaratilgan.

Ekran oʻqish dasturlari

Boshqarish mumkin boʻlgan har bir elementning ekran oʻqish dasturi eʼlon qila oladigan nomi bor, jumladan “Dastur haqida” oynasidagi hujjat panellarining ham. Bu koʻzdan kechirish yoʻli bilan emas, har bir yigʻishda avtomatik tekshiriladi — eʼlon qilib boʻlmaydigan element yigʻishni toʻxtatadi.

Klaviatura

Menyular Alt va tagiga chizilgan harflar orqali ochiladi, ular ichida esa strelka tugmalari bilan harakatlaniladi. Muloqot oynalari Escape bilan yopiladi, ularning standart tugmasi esa Enter bosilganda ishlaydi.

Til menyusida ochiladigan roʻyxat emas, radio tugma uslubidagi bandlar ishlatiladi, chunki ekran oʻqish dasturi qaysi band belgilanganini eʼlon qiladi. Koʻzi ojiz foydalanuvchi hozir qaysi til amalda ekanini taxmin qilib emas, aynan shu tarzda eshitib biladi.

Rang va kontrast

GravesZIP GravesWare ranglarida boʻlib, tizimingizning yorugʻ yoki qorongʻi sozlamasiga ergashadigan yorugʻ va qorongʻi koʻrinishlari bor. Ulardagi har bir matn WCAG AA standartining 4,5:1 kontrast talabiga javob beradi, biror oʻzgarish kontrastni shundan pasaytirsa, avtomatik test yigʻishni toʻxtatadi. Hech narsa faqat rang orqali bildirilmaydi: shifrlangan qatorda qulf belgisi bor, ekran oʻqish dasturi esa “Shifrlangan” deydi.

Tizimingizda yuqori kontrast yoqilgan boʻlsa, GravesZIP oʻz ranglaridan voz kechib, oddiy tizim mavzusidan foydalanadi. Siz bu ranglarni oʻzingizga kerak boʻlgani uchun tanlagansiz, bu tanlov ustidan oʻzini qayta boʻyaydigan ilova esa oʻzini oʻqishni qiyinlashtirgan boʻladi.

Oʻlcham

Tugmalar va matn maydonlarining balandligi kamida 44 piksel — bu sichqoncha koʻrsatkichi, barmoq yoki titroq qoʻl uchun qulay minimum. GravesZIP Windows’da ekran masshtabini hisobga olishini maʼlum qiladi, shuning uchun 150% yoki 200% masshtabda choʻzilib xiralashmaydi, aniq koʻrinadi.

13. Yordam xizmati

GravesWare, LLC
support@gravesware.com

Manzil “Dastur haqida” sahifasida ham bor (Yordam > GravesZIP haqida). U yerdagi “Yordam xizmatiga xat yozish” tugmasi oʻz pochta dasturingizni manzil va versiyangiz oldindan kiritilgan holda ochadi. Siz yubormaguningizcha hech narsa yuborilmaydi.

Iltimos, qaysi versiyadan foydalanayotganingizni — uni “Dastur haqida” oynasi koʻrsatadi — va qaysi operatsion tizimni ishlatayotganingizni yozing. Shifrlangan arxivga oid har qanday masalada arxivni ham, parolni ham yubormang.