ଏହା କିପରି କାମ କରେ
ଆର୍କିଟେକ୍ଚର୍: IMAP ପରିବହନ → ସ୍ଥାନୀୟ ଷ୍ଟୋରେଜ୍ → ବିଶ୍ଳେଷଣ
GravesMail ଆପଣଙ୍କ ଇମେଲ୍ ପ୍ରଦାନକାରୀର IMAP ସର୍ଭରକୁ କେବଳ ଏକ ପରିବହନ ସ୍ତର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରେ। ବାର୍ତ୍ତା ଦେଖାଇବାକୁ ମୁଁ କେବେ IMAP ରୁ ପଢ଼େ ନାହିଁ — ତାହା ଧୀର ଓ ଅନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତା। ତା' ବଦଳରେ ଏହା ଘଟେ:
- IMAP ରୁ ଆଣିବା — ବାର୍ତ୍ତାଗୁଡ଼ିକ ଏନକ୍ରିପ୍ଟ ହୋଇଥିବା ସଂଯୋଗ ଦେଇ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଦାନକାରୀର ସର୍ଭରରୁ ଡାଉନଲୋଡ୍ ହୁଏ।
- DMZ ରେ ରଖିବା — ନୂଆ ବାର୍ତ୍ତା ଆପଣ ଦେଖିବା ପୂର୍ବରୁ ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ଅସ୍ଥାୟୀ ସ୍ଥାନରେ (SQLite) ପହଞ୍ଚେ।
- 7-ସ୍ତରୀୟ ସୁରକ୍ଷା ବିଶ୍ଳେଷଣ — ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାର୍ତ୍ତା ଓ ସଂଲଗ୍ନକ ଆପଣଙ୍କ ମେସିନ୍ରେ ସାତଟି ଯାକ ସୁରକ୍ଷା ସ୍ତର ଦେଇ ଯାଏ, YARA ମାଲୱେର୍ ସ୍କାନିଂ ସମେତ।
- ଶୀଘ୍ର ନିୟମ ଫିଲ୍ଟରିଂ — ଆପଣଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଶୀଘ୍ର ନିୟମ ସହ ମେଳ ଖାଉଥିବା ବାର୍ତ୍ତା ଆପଣଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଆପେ ଆପେ ସଜାଯାଏ: ସମୀକ୍ଷା ପାଇଁ ସ୍ପାମ୍ ଫାନ୍ଦରେ ଅଲଗା ରଖାଯାଏ, ସ୍ଥାନାନ୍ତର ହୁଏ, କିମ୍ବା ବିଲୋପ ହୁଏ।
- ଇନବକ୍ସ, ସ୍ପାମ୍ କିମ୍ବା ମାଲୱେର୍କୁ ପଠାଇବା — ସ୍ୱଚ୍ଛ ବାର୍ତ୍ତା ଆପଣଙ୍କ ଇନବକ୍ସରେ ପହଞ୍ଚେ। ସ୍ପାମ୍ “ସ୍ପାମ୍” କୁ ଯାଏ। ମାଲୱେର୍ ମିଳିଥିବା ବାର୍ତ୍ତା ଏକ ଅଲଗା “ମାଲୱେର୍” ଫୋଲ୍ଡର୍କୁ ଯାଏ, ବିପଜ୍ଜନକ ସଂଲଗ୍ନକ କାଢ଼ି ଅଟକାଇ ରଖାଯାଇ।
- ସର୍ଭରରୁ ବିଲୋପ କରିବା (ଐଚ୍ଛିକ) — ଆପଣ “ସର୍ଭରରୁ ବିଲୋପ କରନ୍ତୁ” ସକ୍ଷମ କରିଥିଲେ, ବାର୍ତ୍ତାଟି ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଦାନକାରୀ ପାଖରୁ ହଟାଇ ଦିଆଯାଏ।
SQLite ହିଁ ସତ୍ୟର ଏକମାତ୍ର ଉତ୍ସ। ଇଣ୍ଟରଫେସ୍ରେ ଆପଣ ଯାହାକିଛି ଦେଖନ୍ତି ସବୁ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ଥାନୀୟ ଡାଟାବେସ୍ରୁ ଆସେ, IMAP ରୁ ନୁହେଁ।
ବଡ଼ ମେଲବକ୍ସ ପାଇଁ ଦୁଇ-ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସିଙ୍କ୍
ଆପଣ ପ୍ରଥମ ଥର ଏକ ଆକାଉଣ୍ଟ୍ ସଂଯୋଗ କଲେ — ବିଶେଷ କରି ହଜାର ହଜାର ବାର୍ତ୍ତା ଥିବା ଆକାଉଣ୍ଟ୍ — GravesMail ଦୁଇ-ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର କରେ:
ପର୍ଯ୍ୟାୟ 1 (ଶୀଘ୍ର ଆରମ୍ଭ): ପ୍ରତି ଫୋଲ୍ଡର୍ର ସବୁଠାରୁ ନୂଆ 500 ଟି ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଥମେ ଅଣାଯାଏ, ସାଧାରଣତଃ ଏକ ମିନିଟ୍ରୁ କମ୍ ସମୟରେ। ଆପଣ ତୁରନ୍ତ ପଢ଼ିବା ଓ କାମ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିପାରିବେ।
ପର୍ଯ୍ୟାୟ 2 (ପୃଷ୍ଠଭୂମି ସିଙ୍କ୍): ବାକି ବାର୍ତ୍ତାଗୁଡ଼ିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ ନୀରବରେ ଡାଉନଲୋଡ୍ ହୁଏ। ଷ୍ଟାଟସ୍ ବାର୍ରେ ଥିବା ଏକ ଅଗ୍ରଗତି ସୂଚକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଶତକଡ଼ା ଓ ଆନୁମାନିକ ବାକି ସମୟ ଦେଖାଏ। ଆପଣ ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ବିରତ କରିପାରିବେ, ପୁଣି ଆରମ୍ଭ କରିପାରିବେ କିମ୍ବା ବନ୍ଦ କରିପାରିବେ। ଆପ୍ ବନ୍ଦ କଲେ ଅଗ୍ରଗତି ସଞ୍ଚୟ ହୋଇ ରହେ।
ସାତଟି ସୁରକ୍ଷା ସ୍ତର
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆସୁଥିବା ବାର୍ତ୍ତା ଓ ତାହାର ସଂଲଗ୍ନକ ସାତଟି ସ୍ୱାଧୀନ ସୁରକ୍ଷା ସ୍ତର ଦେଇ ଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ତର ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସମସ୍ୟା ଖୋଜେ ଓ ନିଜେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଏ। ଯଦି କୌଣସି ଗୋଟିଏ ସ୍ତର ବି ସତର୍କ କରେ, ବାର୍ତ୍ତାଟିକୁ ସ୍ପାମ୍ ଭାବେ ଧରାଯାଏ — କୌଣସି ହାରାହାରି ନାହିଁ, ଏବଂ ଛୁଇଁବାକୁ ପଡ଼ୁଥିବା କୌଣସି ମିଳିତ ସ୍କୋର୍ ନାହିଁ। ଗୋଟିଏ ସତର୍କ ସଙ୍କେତ ଯଥେଷ୍ଟ। ଏହା ହେଉଛି “7-ସ୍ତରୀୟ OR” ମଡେଲ୍।
1. ଡୋମେନ୍ ଯାଞ୍ଚ
ପ୍ରେରକର ଡୋମେନ୍ ଅଛି କି, ଏବଂ ତାହାର ପ୍ରକୃତ ମେଲ୍ ସର୍ଭର ଅଛି କି? ତାହାର ଠିକଣାର ଶେଷ ଅଂଶ (ତାହାର TLD, ଯେପରି .shop, .top, .click କିମ୍ବା .xyz) ସ୍ପାମ୍ ଦ୍ୱାରା ସାଧାରଣତଃ ଅପବ୍ୟବହାର ହେଉଥିବା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ କି?
2. ବେଜିଆନ୍ ଫିଲ୍ଟର୍
ବାର୍ତ୍ତାର ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ କେତେ ସ୍ପାମ୍ ଭଳି, ତାହାର ଏକ ଶିଖା ବିଚାର। ଏହା ଆଗରୁ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ହୋଇ ଆସେ ଓ ତା'ପରେ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଶିଖେ — ପ୍ରତ୍ୟେକ “ସ୍ପାମ୍ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ କରନ୍ତୁ” କିମ୍ବା “ସ୍ପାମ୍ ନୁହେଁ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ କରନ୍ତୁ” ଏହାକୁ ଅଧିକ ଚତୁର କରେ।
3. ହେଡର୍ ପ୍ରମାଣୀକରଣ
SPF, DKIM ଓ DMARC — ମାନକ ଯାଞ୍ଚ, ଯାହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ପ୍ରେରକ ଯିଏ ବୋଲି ଦାବି କରୁଛନ୍ତି ସେ ପ୍ରକୃତରେ ସେଇ।
4. ହ୍ୟୁରିଷ୍ଟିକ୍ ସ୍କୋରିଂ
ବିଷୟବସ୍ତୁ ଓ ହେଡର୍ ଢାଞ୍ଚା ପାଇଁ 41 ଟି ଡିଟେକ୍ଟର୍: ଛଦ୍ମବେଶୀ ଶବ୍ଦ (H0ME, S4LE), ଅଗ୍ରୀମ-ଶୁଳ୍କ ଓ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଠକେଇର ଭାଷା, ଜାଲ୍ ହେଡର୍, ତାରିଖର ଅସଙ୍ଗତି, ଏବଂ ପ୍ରେରକର ମୂଳ ଦେଶ।
5. ସୁନାମ
ଆପଣଙ୍କ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଅବରୋଧିତ ତାଲିକା, ପ୍ରେରକର ଇତିହାସ, ଏବଂ ବାର୍ତ୍ତା-ପାର ଅଭିଯାନ ଟ୍ରାକିଂ — ଯାହା ସେହି ସ୍ପାମର୍କୁ ଧରେ ଯିଏ ପ୍ରେରକ ଡୋମେନ୍ ବଦଳାଇ ଚାଲେ କିନ୍ତୁ ସେହି ଏକା ମୂଳ ସର୍ଭର, ପେଲୋଡ୍ ହୋଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅନସବସ୍କ୍ରାଇବ୍ ଲିଙ୍କ୍ ପୁଣି ବ୍ୟବହାର କରେ।
6. ମାଲୱେର୍: ସିଷ୍ଟମ୍ AV
Windows ରେ, ସଂଲଗ୍ନକଗୁଡ଼ିକ AMSI ଇଣ୍ଟରଫେସ୍ ଦେଇ ଆପଣଙ୍କ ଇନଷ୍ଟଲ୍ ହୋଇଥିବା ଆଣ୍ଟିଭାଇରସ୍କୁ (Windows Defender, Norton, Bitdefender, Kaspersky ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ) ଦିଆଯାଏ। ଏହି ସ୍ତର macOS, Linux କିମ୍ବା ମୋବାଇଲ୍ରେ ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ — ଏବଂ ସେହି ପ୍ଲାଟଫର୍ମଗୁଡ଼ିକରେ ଏହା କେବେ ବାହାର କରିନଥିବା “ସ୍ୱଚ୍ଛ” ଫଳାଫଳ ନ ଜଣାଇ ସେ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହେ।
7. ମାଲୱେର୍: YARA
ସଂଲଗ୍ନକର ବାଇଟ୍ ଓ ବାର୍ତ୍ତାର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶକୁ Neo23x0/signature-base ରିପୋଜିଟୋରିର ହଜାର ହଜାର ସାମୁଦାୟିକ ମାଲୱେର୍ ସିଗ୍ନେଚର୍ ସହ ମିଳାଇ ସ୍କାନ୍ କରେ। ଟ୍ରୋଜାନ୍, ରାନ୍ସମୱେର୍, RAT, କ୍ଷତିକାରକ Office ମ୍ୟାକ୍ରୋ, PDF ଏକ୍ସପ୍ଲଏଟ୍ ଓ ଫିସିଂ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟ ଚିହ୍ନଟ କରେ। ମୋବାଇଲ୍ ସମେତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ଚାଲେ, ଏବଂ ଅଫଲାଇନ୍ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଆପ୍ ଭିତରେ ହିଁ ଆସେ।
ସଚ୍ଚୋଟ ରିପୋର୍ଟିଂ — ମିଛ ଭରସା ନାହିଁ
ସ୍ତର ଅନୁସାରେ ବିବରଣୀ ଦେଖିବାକୁ ଯେକୌଣସି ବାର୍ତ୍ତାର “ଗୁଣଧର୍ମ” ଖୋଲନ୍ତୁ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ତର କେତେ ସ୍କୋର୍ ଦେଲା, କେଉଁ ସୀମାରେ ତାହା ସତର୍କ କରେ, ଏବଂ ତାହାର ସ୍ଥିତି — ସତର୍କ ହୋଇଛି, ସ୍ୱଚ୍ଛ କିମ୍ବା ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ। ଏକ ସ୍କାନର୍ ଚାଲିପାରି ନ ଥିଲେ, GravesMail “ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ” ଜଣାଏ। ତାହା କେବେ “ସ୍ୱଚ୍ଛ” ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଆଣ୍ଟିଭାଇରସ୍ ଆରମ୍ଭ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ ଅଥଚ ତଥାପି “ସ୍ୱଚ୍ଛ” ଜଣାଏ, ତାହା ସବୁଠାରୁ ଖରାପ ପ୍ରକାରର ସୁରକ୍ଷା ଉପକରଣ, କାରଣ ଆପଣ ଏପରି ଏକ ରାୟ ଉପରେ ଭରସା କରନ୍ତି ଯାହା ପ୍ରକୃତରେ କେବେ ଦିଆଯାଇ ନ ଥିଲା।
“ସୁରକ୍ଷା ଇଞ୍ଜିନ୍” ସ୍କ୍ରିନ୍ (ଉପକରଣ → ସୁରକ୍ଷା ଇଞ୍ଜିନ୍, କିମ୍ବା ମୋବାଇଲ୍ରେ ସେଟିଂସ୍ → ସୁରକ୍ଷା ଇଞ୍ଜିନ୍) ରେ ଆପଣ ସାତଟି ଯାକ ସ୍ତରକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା 0–100% ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ସ୍ଲାଇଡର୍ ଦ୍ୱାରା ଠିକ୍ କରିପାରିବେ — 0% ଏକ ସ୍ତରକୁ ବନ୍ଦ କରେ, 100% ସବୁଠାରୁ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ। କୌଣସି ଏକକ ସାର୍ବିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନାହିଁ; ଆପଣ ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟି ଗୋଟି କରି ଠିକ୍ କରନ୍ତି। ସେହି ଏକା ସ୍କ୍ରିନ୍ ମାଲୱେର୍ ସ୍କାନର୍ର ଚଳନ୍ତି ସ୍ଥିତି, ଏକ ଦେଶ ନୀତି ସମ୍ପାଦକ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଡିଟେକ୍ଟର୍ ଓ ତାହାର ଗୁରୁତ୍ୱ କେତେ, ତାହାର କେବଳ-ପଢ଼ିବା ତାଲିକା ଦେଖାଏ।
ଲୁକଅପ୍ ବିନା ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥାନ
ହ୍ୟୁରିଷ୍ଟିକ୍ ସ୍ତର ଏକ ବାର୍ତ୍ତା କେଉଁଠୁ ଆସିଛି ତାହା ବିଚାର କରେ। ସେହି ଲୁକଅପ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନୀୟ। GravesMail ଭିତରେ ଦେଶ-ରୁ-IP-ପରିସର ଟେବୁଲ୍ ଥାଏ ଓ ସେ ତାହାକୁ ଆପଣଙ୍କ ଡିଭାଇସ୍ରେ ହିଁ ଦେଖେ — କୌଣସି DNS କ୍ୱେରି ନାହିଁ, କୌଣସି ବାହ୍ୟ API କଲ୍ ନାହିଁ, ଏବଂ ମଝିରେ କୌଣସି ତୃତୀୟ ପକ୍ଷ ସେବା ନାହିଁ। ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥାନ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ବାର୍ତ୍ତାର ମେଟାଡାଟା କେବେ ଆପଣଙ୍କ ଡିଭାଇସ୍ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ।
ଫଳାଫଳର ଅର୍ଥ କ'ଣ, ତାହା ଆପଣ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି। “ସୁରକ୍ଷା ଇଞ୍ଜିନ୍” ସ୍କ୍ରିନ୍ରେ ଆପଣ ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ (ଅତିରିକ୍ତ ସ୍ପାମ୍ ସଙ୍କେତ ନାହିଁ) କିମ୍ବା ବିପଦ (ଏକ ଜୋରଦାର ସଙ୍କେତ) ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ କରିପାରିବେ। ଦୁଇଟି ଯାକ ତାଲିକା ଖାଲି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ତେଣୁ ଆପଣ ଏକ ନୀତି ନ ବାଛିବା ଯାଏ ସାଧାରଣ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ମେଲ୍ କେବେ ଦଣ୍ଡିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
IP ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥାନ ଡାଟା DB-IP (db-ip.com) ଦ୍ୱାରା, CC BY 4.0 ଅଧୀନରେ ଲାଇସେନ୍ସପ୍ରାପ୍ତ।
ବାହ୍ୟ ଛବି ଅବରୋଧ ଓ ଟ୍ରାକିଂ ପିକ୍ସେଲ୍ ହଟାଇବା
ଆପଣ ଏକ ଇମେଲ୍ ପାଇଲେ, ପ୍ରେରକମାନେ ସେଥିରେ ବାହ୍ୟ ଛବି ରଖିପାରନ୍ତି ଯାହା ସେମାନଙ୍କ ସର୍ଭରରୁ ଲୋଡ୍ ହୁଏ। ଛବି ଲୋଡ୍ ହେଲେ, ପ୍ରେରକ ଆପଣଙ୍କ IP ଠିକଣା, ଆପଣ ଇମେଲ୍ ଖୋଲିଲେ ବୋଲି, କେବେ ଖୋଲିଲେ ଓ କେଉଁ ଡିଭାଇସ୍ ବ୍ୟବହାର କଲେ, ସବୁ ଜାଣିଯାଏ।
GravesMail ଡିଫଲ୍ଟ ଭାବେ ବାହ୍ୟ ଛବି ଅବରୋଧ କରେ। ତା' ଛଡ଼ା, ଏହା ଅଦୃଶ୍ୟ ଟ୍ରାକିଂ ପିକ୍ସେଲ୍ (କେବଳ ପଢ଼ା-ରସିଦ ଟ୍ରାକିଂ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ 1×1 ଛବି) ଚିହ୍ନଟ କରି ହଟାଇଦିଏ। ଏ ଦୁଇଟି ସ୍ୱାଧୀନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ — ଆପଣ ଟ୍ରାକର୍ ଲୋଡ୍ ନ କରି ଛବି ଲୋଡ୍ କରିପାରିବେ, କିମ୍ବା ଓଲଟା।
ଏଣ୍ଡ-ଟୁ-ଏଣ୍ଡ ଏନକ୍ରିପସନ୍ (OpenPGP)
GravesMail OpenPGP ସମର୍ଥନ କରେ — ଏଣ୍ଡ-ଟୁ-ଏଣ୍ଡ ଏନକ୍ରିପ୍ଟ ଓ ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ଇମେଲ୍ ପାଇଁ ଖୋଲା, ପରସ୍ପର-କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ମାନକ। ଆପଣ PGP ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଯେକୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ, ଯେକୌଣସି ମେଲ୍ ସିଷ୍ଟମ୍ରେ (Proton Mail, Thunderbird, gpg ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ) ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମେଲ୍ ଆଦାନପ୍ରଦାନ କରିପାରିବେ, କେବଳ ଅନ୍ୟ GravesMail ବ୍ୟବହାରକାରୀଙ୍କ ସହ ନୁହେଁ। ଏହା ପ୍ରକୃତ PGP/MIME, GravesMail ର ନିଜସ୍ୱ ରୂପ ନୁହେଁ।
କି
“PGP କି ପରିଚାଳକ” ରେ ଏକ କି ତିଆରି କରନ୍ତୁ — Ed25519/Curve25519 ସୁପାରିଶ କରାଯାଏ, ଏବଂ ପୁରୁଣା PGP ସଫ୍ଟୱେର୍ ସହ ସୁସଙ୍ଗତତା ପାଇଁ RSA-4096 ଉପଲବ୍ଧ। ଆପଣଙ୍କ ସର୍ବସାଧାରଣ କି ରପ୍ତାନି କରନ୍ତୁ ଯେପରି ଅନ୍ୟମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଲେଖିପାରିବେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଲେଖିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ କି ଆମଦାନି କରନ୍ତୁ। ଆମଦାନି ପରେ GravesMail କି ର ଫିଙ୍ଗରପ୍ରିଣ୍ଟ ଦେଖାଏ; ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ — ଏକ କଲ୍, କିମ୍ବା ସାମ୍ନାସାମ୍ନି — ତାହା ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ ଓ ଯାଞ୍ଚିତ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ କରନ୍ତୁ। ଅଯାଞ୍ଚିତ କି ତଥାପି କାମ କରେ କିନ୍ତୁ ଅଯାଞ୍ଚିତ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ରହେ, କାରଣ ସେହି ଚିହ୍ନର ଅର୍ଥ ଠିକ୍ ଗୋଟିଏ କଥା: ଏହି କି ପ୍ରକୃତରେ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ବୋଲି ଆପଣ ଏଯାଏ ନିଶ୍ଚିତ କରିନାହାନ୍ତି।
କି ଫିଙ୍ଗରପ୍ରିଣ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନାଯାଏ, ଇମେଲ୍ ଠିକଣା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ଗୋଟିଏ ଠିକଣା ପାଇଁ ଦୁଇଟି କି ରହିବା ସ୍ୱାଭାବିକ — ଗୋଟିଏ ପୁରୁଣା ଓ ଗୋଟିଏ ନୂଆ, କିମ୍ବା ପାଖାପାଖି ଏକ RSA ଓ ଏକ Ed25519 କି — ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣ ବାଛିଥିବା କି ଉପରେ ହୁଏ, ଠିକଣା ସହ ପ୍ରଥମେ ମେଳ ଖାଇଯାଇଥିବା କି ଉପରେ ନୁହେଁ।
ଆପଣ ଏକ କି କୁ ଏକ ଯୋଗାଯୋଗ ସହ ଲିଙ୍କ କରିପାରିବେ, ଯେପରି କି ପରିଚାଳକରେ ନ ଖୋଜି ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଏନକ୍ରିପ୍ଟ କରିବା ସହଜରେ ହୋଇଯିବ। କି ଲିଙ୍କ କଲେ ଏନକ୍ରିପସନ୍ ଚାଲୁ ହୁଏ ନାହିଁ; ଆପଣ ତଥାପି ପ୍ରତି ବାର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ତାହା ବାଛନ୍ତି।
ଆପଣ ଗୋପନ କି ହରାଇଲେ, ତାହା ପାଇଁ କେବେ ବି ଏନକ୍ରିପ୍ଟ ହୋଇଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାର୍ତ୍ତା ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଅପୁନରୁଦ୍ଧାରଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ମୋ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, କାହା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ପାସୱାର୍ଡ-ସୁରକ୍ଷିତ ଏକ ବ୍ୟାକଅପ୍ ଫାଇଲ୍ କୌଣସି ସୁରକ୍ଷିତ ଜାଗାରେ ସଞ୍ଚୟ କରିବାକୁ ଗୋପନ କି ବ୍ୟାକଅପ୍ କରନ୍ତୁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ ଓ ପାସୱାର୍ଡ ମନେ ରଖନ୍ତୁ। ଗୋପନ କି ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ ତାହାକୁ ନୂଆ କିମ୍ବା ପୁଣି ଇନଷ୍ଟଲ୍ ହୋଇଥିବା ଡିଭାଇସ୍ରେ ଫେରାଇ ଆଣେ, ଏବଂ କେଉଁ କି ପୁନଃସ୍ଥାପିତ ହେଲା ତାହା ତାହାର ପରିଚୟ ଓ ଫିଙ୍ଗରପ୍ରିଣ୍ଟ ଦେଖାଇ ନିଶ୍ଚିତ କରେ। ଆପଣଙ୍କ ନିଜର ଗୋପନ କି ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ବିଲୋପ କରିବା ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ, ତେଣୁ GravesMail ଚେତାବନୀକୁ ଅଧିକ କଡ଼ା କରେ ଓ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ କହେ।
ପଠାଇବା ଓ ପଢ଼ିବା
ରଚନା ୱିଣ୍ଡୋରେ ଏକ ସୁରକ୍ଷା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅଛି, ତିନୋଟି ମୋଡ୍ ସହ — ସ୍ୱାକ୍ଷର କରନ୍ତୁ, ଏନକ୍ରିପ୍ଟ କରନ୍ତୁ କିମ୍ବା ସ୍ୱାକ୍ଷର + ଏନକ୍ରିପ୍ଟ (ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମେଲ୍ ପାଇଁ ସୁପାରିଶ କରାଯାଏ)। ଏହା ଡିଫଲ୍ଟ ଭାବେ ବନ୍ଦ ଥାଏ, ତେଣୁ ସାଧାରଣ ମେଲ୍ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହେ। ଆପଣ ପାଉଥିବା ଏନକ୍ରିପ୍ଟ ମେଲ୍ ଆପେ ଆପେ ଡିକ୍ରିପ୍ଟ ହୁଏ ଓ ଏକ ବନ୍ଦ ତାଲା 🔒 ଦେଖାଏ; ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ମେଲ୍ ତାହାର ସ୍ୱାକ୍ଷର ସ୍ଥିତି ଦେଖାଏ, ଏବଂ ଅବୈଧ ସ୍ୱାକ୍ଷର ଚୁପ୍ଚାପ୍ ନୁହେଁ, ଜୋରରେ ଦେଖାଯାଏ। ସେହି ଡିଭାଇସ୍ରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ନ ଥିବା କି ପାଇଁ ଏନକ୍ରିପ୍ଟ ହୋଇଥିବା ବାର୍ତ୍ତା ଖାଲି ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ନ ଦେଖାଇ ସେ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହେ।
ଆପଣ ଏନକ୍ରିପ୍ଟ ମେଲ୍ ପଠାଇଲେ, GravesMail ତାହାକୁ ଆପଣଙ୍କ ନିଜ କି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏନକ୍ରିପ୍ଟ କରେ, ଯେପରି “ପଠାଯାଇଥିବା” ଫୋଲ୍ଡର୍ର ନକଲ ଆପଣ ପଢ଼ିପାରିବେ। ତାହା ନ ହେଲେ, ଆପଣ ରଖିଥିବା ନିଜ ନକଲ ଡିକ୍ରିପ୍ଟ ହୋଇପାରନ୍ତା ନାହିଁ। ଏହା ସବୁବେଳେ ଚାଲୁ ଥାଏ।
ଯେଉଁ ନିୟମ ନଇଁ ନାହିଁ
ଆପଣ ଏନକ୍ରିପ୍ଟ କରିବାକୁ ବାଛିଲେ ଓ କୌଣସି ପ୍ରାପକଙ୍କର ବ୍ୟବହାରଯୋଗ୍ୟ କି ନ ଥିଲେ, ପଠାଇବା ଅଟକାଇ ଦିଆଯାଏ। GravesMail ରହିଯାଏ ଓ ପଚାରେ: ବାତିଲ କରିବେ, ନା ଏନକ୍ରିପ୍ଟ ନ କରି ପଠାଇବାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବାଛିବେ — ଏକ ଜାଣିଶୁଣି କରାଯାଉଥିବା ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦକ୍ଷେପ, ଯାହା ଝୁଙ୍କିରେ ଥିବା ପ୍ରାପକଙ୍କ ନାମ କହେ; ତାହା କେବେ ଡିଫଲ୍ଟ ନୁହେଁ ଓ କେବେ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ନୁହେଁ। ଏପରି କୌଣସି କୋଡ୍ ପଥ ନାହିଁ ଯେଉଁଥିରେ ଏନକ୍ରିପସନ୍ ବାଛିଲେ ଚୁପ୍ଚାପ୍ ସାଧା ଟେକ୍ସଟ୍ ପଠାଯାଏ। ଏହା କେବଳ ଇଣ୍ଟରଫେସ୍ରେ ନୁହେଁ, ଇଞ୍ଜିନ୍ ଭିତରେ ହିଁ ଲାଗୁ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଏକ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ପରୀକ୍ଷା ଏହାକୁ ଯାଞ୍ଚ କରେ।
PGP କ'ଣ ସୁରକ୍ଷା କରେ, ଏବଂ କ'ଣ କରେ ନାହିଁ
PGP ବାର୍ତ୍ତାର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଓ ସଂଲଗ୍ନକ ଏନକ୍ରିପ୍ଟ କରେ। ଏହା ବିଷୟ ଧାଡ଼ି, To/From/Cc, କିମ୍ବା ବାର୍ତ୍ତା କେବେ ପଠାଯାଇଥିଲା, ତାହା ଲୁଚାଏ ନାହିଁ — ସେଗୁଡ଼ିକ ଖୋଲାରେ ଯାଏ। ଏହା ସେହି ଏକା ସୀମା ଯାହା Proton ସମେତ ପ୍ରତ୍ୟେକ PGP/MIME ସିଷ୍ଟମ୍ର ଅଛି; ଏହା GravesMail ର ତ୍ରୁଟି ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଆପଣ ତାହା ଜାଣିବା ଉଚିତ।
PGP ଆପଣଙ୍କ ମେଲ୍କୁ ବାଟରେ ଥିବା ବେଳେ ସୁରକ୍ଷା ଦିଏ — ମଝିରେ ଧରା ପଡ଼ିବାରୁ ଓ ଆପଣଙ୍କ ମେଲ୍ ପ୍ରଦାନକାରୀଠାରୁ। ଏହା ଆଣ୍ଟି-ଫରେନ୍ସିକ୍ସ ଉପକରଣ ନୁହେଁ: ଡିକ୍ରିପ୍ଟ ହେଲା ପରେ, ମେଲ୍ GravesMail ର ସ୍ଥାନୀୟ ଏନକ୍ରିପ୍ଟ ଡାଟାବେସ୍ରେ କ୍ୟାସ୍ ହୁଏ, ଯେପରି ଆପଣ ଅଫଲାଇନ୍ରେ ତାହା ଖୋଜିପାରିବେ ଓ ପଢ଼ିପାରିବେ।
ଆଉ ଦୁଇଟି ସୀମା, ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିଲେ: GravesMail ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ କିସର୍ଭର କିମ୍ବା WKD ଲୁକଅପ୍ କରେ ନାହିଁ ଓ ଏଥିରେ web-of-trust ନାହିଁ — ଆପଣ ନିଜେ କି ଆମଦାନି କରନ୍ତି ଓ ନିଜେ ଫିଙ୍ଗରପ୍ରିଣ୍ଟ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତି; କିଏ କିଏ, ସେ ବିଷୟରେ ଏକ ନେଟୱର୍କ ସେବା ଉପରେ ଭରସା ନ କରିବା ପାଇଁ ଏହା ଜାଣିଶୁଣି ନିଆଯାଇଥିବା ନିଷ୍ପତ୍ତି। ଏବଂ ଇନଲାଇନ୍ କ୍ଲିୟରସାଇନ୍ ହୋଇଥିବା ବାର୍ତ୍ତା ସ୍ୱାକ୍ଷର ଯାଞ୍ଚ ବିନା ପଢ଼ିହେବା ଭଳି ଟେକ୍ସଟ୍ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ; GravesMail ଯେଉଁ ସ୍ୱାକ୍ଷର ପ୍ରକୃତରେ ଯାଞ୍ଚ କରିନାହିଁ ତାହାର ଦାବି ନ କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ କେବଳ ଦେଖାଏ।
ପରସ୍ପର-କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା
GravesMail ର PGP, GravesMail ରେ ତିଆରି କି ବ୍ୟବହାର କରି, Ed25519 ଓ RSA-4096 ଉଭୟ ପାଇଁ GnuPG ସହ ଦୁଇ ଦିଗରେ ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଇଛି — GnuPG ହେଉଛି OpenPGP ର ମାନକ ରୂପାୟନ: GravesMail ଏନକ୍ରିପ୍ଟ କରେ ଓ gpg ଡିକ୍ରିପ୍ଟ କରେ, gpg ଏନକ୍ରିପ୍ଟ କରେ ଓ GravesMail ଡିକ୍ରିପ୍ଟ କରେ, ଏବଂ ସ୍ୱାକ୍ଷର ଦୁଇ ଦିଗରେ ଯାଞ୍ଚ ହୁଏ। ଏହା ଏକ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ପରୀକ୍ଷା ସମୂହ, ଥରକର ହାତ-ଯାଞ୍ଚ ନୁହେଁ।
Proton Mail ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି — ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ପରୀକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ହାତରେ। GravesMail ଓ ଏକ ଚାଲୁ Proton ଆକାଉଣ୍ଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତ ଏନକ୍ରିପ୍ଟ ମେଲ୍ ଦୁଇ ଦିଗରେ ପଠାଯାଇ ପଢ଼ାଯାଇଛି। ସେହି ପରୀକ୍ଷା ହିଁ ବାଟରେ ତିନୋଟି ପ୍ରକୃତ ତ୍ରୁଟି ଖୋଜି ଠିକ୍ କରିଥିଲା: Proton ର କଡ଼ା କି ଯାଞ୍ଚ GravesMail ର Ed25519 କି କୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିବା, କି ମିଆଦ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏକ ବଗ୍, ଏବଂ ଡିକ୍ରିପ୍ଟ ବେଳେ ଏନକ୍ରିପ୍ଟ ମେଲ୍ରୁ ସଂଲଗ୍ନକ ଚୁପ୍ଚାପ୍ ବାଦ୍ ପଡ଼ିବା। ତିନୋଟି ଯାକ ଠିକ୍ ହୋଇଛି, ଏବଂ Proton ସହ ପରସ୍ପର-କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ଦୁଇ ଦିଗରେ କାମ କରେ।
Thunderbird କୁ ମୁଁ ବିଶେଷ ଭାବେ PGP ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା କରିନାହିଁ, ତେଣୁ ଏଠାରେ ତାହାର ଦାବି କରିବି ନାହିଁ। ଏହା ଏକ ମାନକ OpenPGP କ୍ଲାଏଣ୍ଟ ଓ କାମ କରିବା କଥା, କିନ୍ତୁ “କରିବା କଥା” ଓ “ଯାଞ୍ଚ ହୋଇଛି” ଏକା ନୁହେଁ, ଏବଂ ପ୍ରକୃତରେ କ'ଣ ଯାଞ୍ଚ ହୋଇଛି ତାହା କହିବାକୁ ମୁଁ ବେଶୀ ପସନ୍ଦ କରେ।
ପାସୱାର୍ଡ-ସୁରକ୍ଷିତ ଇମେଲ୍ (କୌଣସି କି ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ)
ଆପଣଙ୍କ ପତ୍ରସାଥୀ ମଧ୍ୟ PGP ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ PGP ହିଁ ଠିକ୍ ଉପକରଣ। ସେମାନେ ନ କରୁଥିଲେ — ଏବଂ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ — ତା' ବଦଳରେ ତଳେ ଥିବା ପାସୱାର୍ଡ-ସୁରକ୍ଷିତ ବିକଳ୍ପ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ।
ବେଳେବେଳେ ଆପଣଙ୍କୁ ଏପରି କାହାକୁ କିଛି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜିନିଷ ପଠାଇବାକୁ ପଡ଼େ ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ଏନକ୍ରିପସନ୍ କି ନାହିଁ ଓ କୌଣସି ବିଶେଷ ସଫ୍ଟୱେର୍ ନାହିଁ — କେବଳ ଏକ ସାଧାରଣ ଇମେଲ୍ ଆକାଉଣ୍ଟ୍। GravesMail ର ପାସୱାର୍ଡ-ସୁରକ୍ଷା (କୌଣସି କି ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ) ବିକଳ୍ପ ଆପଣଙ୍କ ବାର୍ତ୍ତା ଓ ଯେକୌଣସି ସଂଲଗ୍ନକକୁ ଏକ ପ୍ରକୃତ, ମାନକ AES-256 ଏନକ୍ରିପ୍ଟ ZIP ଭିତରେ ସିଲ୍ କରେ, ଯାହା ପ୍ରାପକ ଯେକୌଣସି ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ମାଗଣା, ସାଧାରଣ ସଫ୍ଟୱେର୍ ଦ୍ୱାରା ଖୋଲନ୍ତି।
ଏହା ଶିଳ୍ପ-ମାନକ WinZip AES-256 (AE-2) ଫର୍ମାଟ୍ ବ୍ୟବହାର କରେ — ସେହି ଏକା ଦୃଢ଼ ଏନକ୍ରିପସନ୍ ଯାହା 7-Zip, Keka ଓ ମୋବାଇଲ୍ ଆର୍କାଇଭର୍ ଆପ୍ଗୁଡ଼ିକ ଆଗରୁ ବୁଝନ୍ତି। ଏହା କେବଳ GravesMail ପାଇଁ ଥିବା କଣ୍ଟେନର୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ପୁରୁଣା ZIP ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଦୁର୍ବଳ, ଭାଙ୍ଗିହେବା ଭଳି “ZipCrypto” ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ପରସ୍ପର-କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ପ୍ରକୃତ ମାନକ ଆର୍କାଇଭର୍ ସଫ୍ଟୱେର୍ ସହ ପ୍ରମାଣିତ, ଏବଂ ଆର୍କାଇଭ୍ର AE-2 ଏନକ୍ରିପସନ୍ ଫର୍ମାଟ୍ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ପରୀକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର ରଖାଯାଇଛି — ତେଣୁ ଯାହା ବାହାରକୁ ଯାଏ ତାହା ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ମାନକ ଫାଇଲ୍, ଏପରି କିଛି ନୁହେଁ ଯାହା କେବଳ ଏକା ଆପ୍ର ଦୁଇଟି ନକଲ ମଧ୍ୟରେ କାମ କଲା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ପ୍ରକୃତରେ ଯାହା ବାହାରକୁ ଯାଏ ତାହା ଗୋଟିଏ ସଂଲଗ୍ନକ, protected-message.zip। ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ବାର୍ତ୍ତା ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂଲଗ୍ନକ ତା' ଭିତରେ ଏନକ୍ରିପ୍ଟ ହୋଇଥାଏ; ଦେଖାଯାଉଥିବା ଇମେଲ୍ର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶରେ କେବଳ ତାହା ଖୋଲିବାର ସରଳ ଭାଷାର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଥାଏ। ଆର୍କାଇଭ୍ ଭିତରର ସଂଲଗ୍ନକ ନାମଗୁଡ଼ିକ ନିରପେକ୍ଷ ବଦଳି ନାମ ଦ୍ୱାରା ବଦଳାଯାଏ, ଏବଂ ପ୍ରକୃତ ନାମ ଏକ ଏନକ୍ରିପ୍ଟ ମାନିଫେଷ୍ଟରେ ରହେ, ଯାହା ପ୍ରାପକ ପାସୱାର୍ଡ ଦେଲା ପରେ ଦେଖାଯାଏ — ତେଣୁ ଫାଇଲ୍ ନାମ ମଧ୍ୟ ଲିକ୍ ହୁଏ ନାହିଁ।
ପଠାଇବା ବେଳେ GravesMail ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ଦୃଢ଼ ପାସୱାର୍ଡ ସେଟ୍ କରିବାକୁ କହେ (ଅତି କମ୍ରେ 12 ଅକ୍ଷର, ବଡ଼ ଓ ଛୋଟ ଅକ୍ଷର, ଦୁଇଟି ଅଙ୍କ ଓ ଦୁଇଟି ଚିହ୍ନ ସହ), ଏକ ଚଳନ୍ତି ଚେକ୍ଲିଷ୍ଟ ଓ ଏକ ନିଶ୍ଚିତକରଣ ଫିଲ୍ଡ ସହ, ଯେପରି ଏକ ଟାଇପିଂ ଭୁଲ୍ କେବେ ପ୍ରାପକଙ୍କୁ ବାହାରେ ଅଟକାଇ ନ ଦିଏ। ତା'ପରେ ଏହା ପାସୱାର୍ଡକୁ ଥରେ ଦେଖାଏ, “କପି କରନ୍ତୁ” ବଟନ୍ ସହ, ଏବଂ ତାହାକୁ ଅନ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ — ଫୋନ୍, ଟେକ୍ସଟ୍ କିମ୍ବା ଚାଟ୍ ଦ୍ୱାରା — ଜଣାଇବାକୁ ମନେ ପକାଏ। GravesMail କେବେ ପାସୱାର୍ଡକୁ ଇମେଲ୍ କରିବାର ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ତାହାକୁ କେବେ କେଉଁଠି ସଂରକ୍ଷଣ କିମ୍ବା ପ୍ରେରଣ କରେ ନାହିଁ। GravesMail ପାଉଥିବା ସୁରକ୍ଷିତ ବାର୍ତ୍ତାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ସେଇଠି ହିଁ ଖୋଲିପାରେ।
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷା ହେଉଛି ପାସୱାର୍ଡ — ଏକ ଭଲ ପାସୱାର୍ଡ ବାଛନ୍ତୁ ଓ ତାହାକୁ ଇମେଲ୍ଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଏକ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଣାନ୍ତୁ। କୌଣସି ମିଆଦ ନାହିଁ ଓ “ଆପେ ନଷ୍ଟ ହେବା” ନାହିଁ; ସର୍ଭର ବିନା ସେଗୁଡ଼ିକ ଲାଗୁ କରିହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ GravesMail ସ୍ଥାନୀୟ-ପ୍ରଥମ, ତେଣୁ ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକର ଦାବି କରେ ନାହିଁ। ZIP ଫାଇଲ୍ର ବିଷୟବସ୍ତୁ ଏନକ୍ରିପ୍ଟ କରେ, ଆର୍କାଇଭ୍ର ଗଠନ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ବାର୍ତ୍ତାକୁ ମଝିରେ ଧରୁଥିବା ଯେ କେହି ଭିତରେ କେତୋଟି ଫାଇଲ୍ ଅଛି ଓ ସେଗୁଡ଼ିକର ମୋଟାମୋଟି ଆକାର ଓ ସମୟ-ଚିହ୍ନ ତଥାପି ଦେଖିପାରିବେ — କେବଳ ସେଗୁଡ଼ିକର ନାମ କିମ୍ବା ବିଷୟବସ୍ତୁ ନୁହେଁ। ଏବଂ ଇମେଲ୍ର ବିଷୟ, To/From ଓ ସମୟ ତଥାପି ଖୋଲାରେ ଯାଏ, ଯେପରି ଯେକୌଣସି ଇମେଲ୍ରେ ହୁଏ।
ଶୀଘ୍ର ନିୟମ: ଆପଣଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଇମେଲ୍ ବଛାବଛି
ଶୀଘ୍ର ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରେରକ, ଡୋମେନ୍ କିମ୍ବା ବିଷୟ ଢାଞ୍ଚା ପାଇଁ ଏକ-କ୍ଲିକ୍ ବଛାବଛି ନିୟମ ତିଆରି କରିପାରିବେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିୟମ ନିଜର ଟୁଲବାର୍ ବଟନ୍ ପାଏ। ଆପଣ ଏକ ବାର୍ତ୍ତାରେ ନିୟମ ଲାଗୁ କଲେ, ପ୍ରେରକ ଆପେ ଆପେ ସେହି ନିୟମର ମେଳ ତାଲିକାରେ ଯୋଡ଼ା ହୁଏ — ଆପଣ ଯେତେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ନିୟମ ସେତେ ଚତୁର ହୁଏ।
ଏକ ନିୟମ ମେଳ ଖାଉଥିବା ମେଲ୍କୁ ସମୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଅଲଗା ରଖିବାକୁ ସ୍ପାମ୍ ଫାନ୍ଦ କୁ ପଠାଇପାରେ, ଏକ ଫୋଲ୍ଡର୍କୁ ନେଇପାରେ, ବିଲୋପ କରିପାରେ, କିମ୍ବା କିଛି ଦିନ ପରେ ଆପେ ଆପେ ବିଲୋପ କରିପାରେ। ନିୟମଗୁଡ଼ିକ ସିଙ୍କ୍ ବେଳେ ଆପେ ଆପେ ଲାଗୁ ହେବା ପାଇଁ ସେଟ୍ କରାଯାଇପାରେ, ଯେପରି ମେଳ ଖାଉଥିବା ବାର୍ତ୍ତା କେବେ ଆପଣଙ୍କ ଇନବକ୍ସରେ ପହଞ୍ଚେ ନାହିଁ, ଏବଂ ପୁରୁଣା ମେଲ୍ ଏକାଥରେ ଧରିବା ପାଇଁ ଆପଣ ପୂରା ଫୋଲ୍ଡର୍ କେଇ ସେକେଣ୍ଡରେ ସ୍କାନ୍ କରିପାରିବେ। ଏକ ନିୟମ ଯାହାକିଛି ଧରିଛି ତାହା ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ସମୀକ୍ଷା, ପୁନଃସ୍ଥାପନ କିମ୍ବା ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ହଟାଯାଇପାରେ।
ଆପଣଙ୍କ ନିୟମ ସ୍ପାମ୍ ଫିଲ୍ଟର୍ ଉପରେ ଅଗ୍ରାଧିକାର ପାଏ। ଆପଣଙ୍କ କୌଣସି ନିୟମ ସହ ମେଳ ଖାଉଥିବା ବାର୍ତ୍ତାକୁ ସ୍ପାମ୍ ଫିଲ୍ଟର୍ ଅନ୍ୟ ଆଡ଼େ ନେବା ପୂର୍ବରୁ ଆପଣଙ୍କ ନିୟମ ତାହାକୁ ସଜାଏ — ତେଣୁ ଯେଉଁ ପ୍ରେରକ ପାଇଁ ଆପଣ ନିୟମ ଲେଖିଛନ୍ତି ସେ ଭୁଲ୍ରେ “ସ୍ପାମ୍” କୁ ଯିବେ ନାହିଁ। ଫିଲ୍ଟର୍ ତଥାପି ଚାଲେ ଓ ବାର୍ତ୍ତାକୁ ସ୍କୋର୍ ଦିଏ, ଏବଂ ଆପଣ ତାହାର ରାୟ “ଗୁଣଧର୍ମ” ରେ ଦେଖିପାରିବେ; ତାହା କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ନିୟମକୁ ଟପେ ନାହିଁ। ଏକମାତ୍ର ବ୍ୟତିକ୍ରମ ମାଲୱେର୍: ମାଲୱେର୍ ସ୍କାନ୍ ସବୁବେଳେ ଜିତେ, ତେଣୁ ଏକ ନିୟମ କେବେ ବିପଜ୍ଜନକ ସଂଲଗ୍ନକ ଆପଣଙ୍କ ଇନବକ୍ସକୁ ପହଞ୍ଚାଇପାରିବ ନାହିଁ।
ଫିଲ୍ଟର୍ ହୋଇଥିବା ତାଲିକା ଏକ ଚଳନ୍ତି ସମୟ ସୀମା ଭିତରେ (ଡେସ୍କଟପ୍ରେ 1 ରୁ 96 ଘଣ୍ଟା, ଡିଫଲ୍ଟ ଭାବେ 24) ଆପଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ନିୟମ ଧରିଥିବା ସବୁକିଛି ଦେଖାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମୀକ୍ଷା ତାଲିକା — ନିୟମ, ଫିଲ୍ଟର୍ ହୋଇଥିବା ଓ ସ୍ପାମ୍ — ର ନିଜର ସନ୍ଧାନ ବକ୍ସ ଅଛି।
ଧରା ପଡ଼ିଥିବା ଏକ ବାର୍ତ୍ତା ଖୋଲନ୍ତୁ, ପ୍ରଥମ ଟ୍ୟାବ୍ ହେଉଛି ସୁରକ୍ଷିତ ପୂର୍ବାବଲୋକନ: ବାର୍ତ୍ତାଟି ଆପଣଙ୍କ ପଠନ ପେନ୍ରେ ଯେପରି ଦେଖାଯାଆନ୍ତା ସେପରି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସ୍କ୍ରିପ୍ଟ ନିଷ୍କ୍ରିୟ, ଟ୍ରାକିଂ ପିକ୍ସେଲ୍ ଅବରୋଧିତ, ଏବଂ ଦୂରବର୍ତ୍ତୀ ଛବି କେବଳ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ପ୍ରେରକଙ୍କ ପାଇଁ ଲୋଡ୍ ହୁଏ। ଏଥିରେ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତୁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଓ ଫରୱାର୍ଡ୍ କରନ୍ତୁ ବଟନ୍ ଅଛି, ତେଣୁ ଧରା ପଡ଼ିଥିବା ବାର୍ତ୍ତାକୁ ପ୍ରଥମେ ଇନବକ୍ସକୁ ନ ଫେରାଇ ଆପଣ ତାହାର ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିବେ — ବାର୍ତ୍ତାଟି ଯେଉଁଠି ଅଛି ସେଇଠି ରହେ ଓ ଆପଣଙ୍କ ଉତ୍ତର ଏକ ସାଧାରଣ ବାର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଯାଏ।
ଅଟକାଯାଇଥିବା ସଂଲଗ୍ନକ
YARA କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କ ସିଷ୍ଟମ୍ ଆଣ୍ଟିଭାଇରସ୍ ଏକ ସଂଲଗ୍ନକରେ ମାଲୱେର୍ ଚିହ୍ନଟ କଲେ, GravesMail ଆପେ ଆପେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦକ୍ଷେପ ନିଏ:
- ବାର୍ତ୍ତା ଅଲଗା ରଖାଯାଏ — ସ୍ପାମ୍ଠାରୁ ଅଲଗା, ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ “ମାଲୱେର୍” ଫୋଲ୍ଡର୍କୁ ନିଆଯାଏ।
- ସଂଲଗ୍ନକ କାଢ଼ି ଦିଆଯାଏ — ବିପଜ୍ଜନକ ଫାଇଲ୍ ବାର୍ତ୍ତାରୁ ହଟାଇ ଦିଆଯାଏ। ବାର୍ତ୍ତାର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ରଖାଯାଏ, ଯେପରି କିଏ ପଠାଇଥିଲା ଆପଣ ଦେଖିପାରିବେ।
- ଡାଟା ସୁରକ୍ଷିତ ରହେ — ସଂଲଗ୍ନକର ବାଇଟ୍ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ରଖାଯାଏ। ଅଟକାଯାଇଥିବା ସଂଲଗ୍ନକ ମାଧ୍ୟମରେ ଆପଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଟକାଯାଇଥିବା ଆଇଟମ୍ ସମୀକ୍ଷା କରିପାରିବେ, ଏହା କାହିଁକି ଅଟକାଗଲା ଦେଖିପାରିବେ, ଭରସା ଥିଲେ ଡିସ୍କରେ ସଞ୍ଚୟ କରିପାରିବେ, କିମ୍ବା ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ବିଲୋପ କରିପାରିବେ। ଆପଣ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଟକାଯାଇଥିବା ଆଇଟମ୍ ରଖାଯାଏ; ସେଗୁଡ଼ିକ କେବେ ବି ନୀରବରେ ହଜିଯାଏ ନାହିଁ।
- ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା — କେଉଁ YARA ନିୟମ କିମ୍ବା AV ଇଞ୍ଜିନ୍ ସକ୍ରିୟ ହେଲା, କେଉଁ ଫାଇଲ୍ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲା ଏବଂ କେଉଁ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଗଲା, ତାହା ବାର୍ତ୍ତା ଗୁଣଧର୍ମରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।
ଆପଣ ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ଯେକୌଣସି ସଂଲଗ୍ନକ ଉପରେ ଡାହାଣ-କ୍ଲିକ୍ କରି ମାଲୱେର୍ ପାଇଁ ସ୍କାନ୍ କରନ୍ତୁ ବାଛି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସ୍କାନ୍ ଚଳାଇପାରିବେ। YARA ନିୟମ ସେଟିଂସ୍ରେ ହାତରେ, କିମ୍ବା ସାପ୍ତାହିକ ସମୟସୂଚୀ ଅନୁସାରେ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଭାବେ ଅପଡେଟ୍ କରିହେବ।
ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଏନକ୍ରିପ୍ଟେଡ୍ ବ୍ୟାକଅପ୍
GravesMail ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୋଫାଇଲ୍ର ଏନକ୍ରିପ୍ଟେଡ୍ ବ୍ୟାକଅପ୍ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଭାବେ ତିଆରି କରେ — କେବଳ ମେଲ୍ ଡାଟାବେସ୍ ନୁହେଁ, ଆପଣଙ୍କ ଯୋଗାଯୋଗ, କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର୍, ନିୟମ, ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଅବରୋଧିତ ତାଲିକା, ଠିକ୍ କରାଯାଇଥିବା ସୀମାରେଖା, ପ୍ରେରକ ସୁନାମ, ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ସ୍ପାମ୍ ଫିଲ୍ଟର୍, PGP କି-ରିଂ ଏବଂ ସଞ୍ଚିତ ଆକାଉଣ୍ଟ୍ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ମଧ୍ୟ। (ଆପ୍ ସହ ଆସୁଥିବା ଏବଂ ଅପଡେଟ୍ ବେଳେ ବଦଳିଯାଉଥିବା ଫାଇଲ୍, ଯେପରି ଭୌଗୋଳିକ ଲୁକଅପ୍ ଟେବୁଲ୍ ଓ ମୂଳ ସ୍ପାମ୍ ମଡେଲ୍, ଜାଣିଶୁଣି ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇଛି।)
- ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟାକଅପ୍ — ପ୍ରୋଫାଇଲ୍ର ପୂରା କପି, AES-256 ଏନକ୍ରିପ୍ଟେଡ୍
- ଡିଫରେନସିଆଲ୍ ବ୍ୟାକଅପ୍ — ଶେଷ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟାକଅପ୍ ପରେ ଯାହା ବଦଳିଛି କେବଳ ସେତିକି; ଏହାକୁ ପୁନଃସ୍ଥାପନ କଲେ ଶୃଙ୍ଖଳ ଦେଇ ଆପେ ପଛକୁ ଯାଏ
- କାର୍ଯ୍ୟ-ପୂର୍ବ ସ୍ନାପସଟ୍ — ଯେକୌଣସି ବିନାଶକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ (ଶୀଘ୍ର ନିୟମ ସ୍କାନ୍, ପର୍ଜ୍, ଟ୍ରାସ୍ ଖାଲି କରିବା)
ସମୟସୂଚୀ ଆପଣ ବ୍ୟାକଅପ୍ ପରିଚାଳକରୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି: ଏକ ଅନ୍ତରାଳ (ବନ୍ଦ, ଦୈନିକ, ସାପ୍ତାହିକ, କିମ୍ବା କଷ୍ଟମ୍ ଘଣ୍ଟା ସଂଖ୍ୟା, ପ୍ରତି N ଦିନରେ ଗୋଟିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟାକଅପ୍ ସହ) କିମ୍ବା ଏକ ସାପ୍ତାହିକ ଗ୍ରିଡ୍, ଯେଉଁଠି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନକୁ କିଛି ନାହିଁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, କିମ୍ବା ଡିଫରେନସିଆଲ୍ ଭାବେ ସେଟ୍ କରାଯାଏ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଡିଫରେନସିଆଲ୍ ଓ ସ୍ନାପସଟ୍ ବ୍ୟାକଅପ୍ ରଖିବାର ସୀମା ବଦଳାଇହେବ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ଆପଣଙ୍କ ଏକମାତ୍ର କପିକୁ କେବେ ବି ହଟାଏ ନାହିଁ।
ଏହି ବ୍ୟାକଅପ୍ କିପରି ଏନକ୍ରିପ୍ଟ ହୁଏ
GravesMail ର ନିଜସ୍ୱ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଓ ମାନୁଆଲ୍ ବ୍ୟାକଅପ୍ ଏକ ବ୍ୟାକଅପ୍ ମାଷ୍ଟର କି ଦ୍ୱାରା ସିଲ୍ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ଆପ୍ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ତିଆରି ଓ ପରିଚାଳନା କରେ। କି ନିଜେ କେବେ ବି ଖୋଲା ରୂପରେ ଡିସ୍କରେ ଲେଖାଯାଏ ନାହିଁ — କେବଳ ମୋଡ଼ାଯାଇଥିବା (wrapped) କପି ସଞ୍ଚିତ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହା ଦୁଇ ପ୍ରକାରେ ମୋଡ଼ାଯାଏ:
- ଆପଣଙ୍କ ଡିଭାଇସ୍ର ସୁରକ୍ଷିତ କି-ଷ୍ଟୋର୍ — ଯାହା ଫଳରେ ନିୟମିତ ବ୍ୟାକଅପ୍ ନୀରବରେ ହୁଏ, କେବେ ବି ପାସୱାର୍ଡ ପଚାରେ ନାହିଁ।
- ଆପଣଙ୍କ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ପାସଫ୍ରେଜ୍ — ଯାହା କୌଣସି କି-ଷ୍ଟୋର୍ ବିନା ଯେକୌଣସି ମେସିନ୍ରେ ସେହି ସମାନ କି ଖୋଲେ।
ସେହି ଦ୍ୱିତୀୟ ମୋଡ଼ ହିଁ ଏହି ବ୍ୟାକଅପ୍କୁ ଡିଭାଇସ୍-ନିରପେକ୍ଷ କରେ। ପୂର୍ବ ସଂସ୍କରଣରେ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ବ୍ୟାକଅପ୍ ଗୋଟିଏ ଭୌତିକ ମେସିନ୍ ସହ ବନ୍ଧା ଥିଲା; ଏବେ ସେଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଯେଉଁଠି ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ସେଇଠି ହିଁ ପୁନଃସ୍ଥାପନ ହେବ, ଏମିତି ଆଉ ନାହିଁ।
ଆପଣ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ପାସଫ୍ରେଜ୍ ଥରେ ସେଟ୍ କରନ୍ତି, ପ୍ରଥମ ଥର ବ୍ୟାକଅପ୍ ନେବା ବେଳେ। ଏହା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ, ଛାଡ଼ି ହେବ ନାହିଁ — ପାସଫ୍ରେଜ୍ ସେଟ୍ ନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକଅପ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ ନାହିଁ, ଯାହା ଫଳରେ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରି ନ ହେବା ବ୍ୟାକଅପ୍ ଆପଣଙ୍କ ହାତରେ କେବେ ବି ରହିବ ନାହିଁ। ତା'ପରେ ବ୍ୟାକଅପ୍ ଆଉ କିଛି ନ ପଚାରି ଚାଲେ। ଆପଣ ଏହାକୁ ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ବ୍ୟାକଅପ୍ ପରିଚାଳକରୁ ବଦଳାଇପାରିବେ, ଏବଂ ବଦଳାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟାକଅପ୍ ପୁନଃସ୍ଥାପନଯୋଗ୍ୟ ରହେ।
ନୂଆ କିମ୍ବା ରିସେଟ୍ ହୋଇଥିବା ଡିଭାଇସ୍ରେ ଏହି ବ୍ୟାକଅପ୍ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିବାର ଏହା ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ, ଏବଂ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏହାକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିପାରିବି ନାହିଁ — ଏହା ଜାଣିଶୁଣି ଏପରି ତିଆରି। କୌଣସି ରିସେଟ୍ ଲିଙ୍କ୍ ନାହିଁ କି ସହାୟତାର ପଛ ଦ୍ୱାର ନାହିଁ, କାରଣ ଯେକୌଣସିଟି ଆପଣ ନୁହେଁ ଏମିତି କାହା ପାଇଁ ଭିତରକୁ ପଶିବାର ବାଟ ହୋଇଥାନ୍ତା। ଆପଣ ଏହାକୁ ଭୁଲିଗଲେ ଏବଂ ଡିଭାଇସ୍ ହରାଇଲେ, ସେହି ବ୍ୟାକଅପ୍ ଖୋଲିହେବ ନାହିଁ। ଏହାକୁ କୌଣସି ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନରେ ରଖନ୍ତୁ।
ବ୍ୟାକଅପ୍ ପରିଚାଳକରେ ଆପଣ ଯେକୌଣସି ବ୍ୟାକଅପ୍ର ବିଷୟବସ୍ତୁ ଦେଖିପାରିବେ, ସମସ୍ତ ବ୍ୟାକଅପ୍ରେ ଖୋଜିପାରିବେ, ବର୍ତ୍ତମାନର ଡାଟାବେସ୍ ସହ ତୁଳନା କରିପାରିବେ ଏବଂ ବାଛି ବାଛି ଅଲଗା ଅଲଗା ବାର୍ତ୍ତା ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିପାରିବେ। ପୁନଃସ୍ଥାପନ ଆପଣଙ୍କ ବର୍ତ୍ତମାନର ପ୍ରୋଫାଇଲ୍କୁ ଛୁଇଁବା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟାକଅପ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅକ୍ଷତ ଅଛି କି ନାହିଁ ଯାଞ୍ଚ କରେ — କଟିଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ନଷ୍ଟ ବ୍ୟାକଅପ୍ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ ହୁଏ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଥିବା ଡାଟା ଅଛୁଆଁ ରହେ — ଏବଂ ଶେଷ ହେଲେ କ'ଣ ଫେରି ଆସିଲା, ତାହା ଡାଟାସେଟ୍ ଅନୁସାରେ ଦେଖାଏ।
ବିଲୋପ ଲଗ୍ ଓ ପୁନରୁଦ୍ଧାର
ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଲୋପିତ ବାର୍ତ୍ତା ତା'ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ସହ ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ବିଲୋପ ଲଗ୍ରେ ରଖାଯାଏ। ଆପଣ 90 ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (ବଦଳାଇହେବ) ବିଲୋପିତ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଖିପାରିବେ, ଖୋଜିପାରିବେ ଏବଂ ଗୋଟିଏ କ୍ଲିକ୍ରେ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିପାରିବେ। କୌଣସି ବ୍ୟାକଅପ୍ ଫାଇଲ୍ ଦରକାର ନାହିଁ — ବିଲୋପ ଲଗ୍ରୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ହୁଏ।